Saturday, September 16, 2017

चस्मा - मातृका पोखरेल

तिम्रो बजारबाट किनेको चस्माबाट
म तुरुन्तै मुक्ति चाहन्छु ।

तिम्रो बजारबाट किनेको चस्माबाट
उस्तै देखियो
गुण्डागर्दी र राजनीति
उस्तैउस्तै देखियो
दलाली र निष्ठा
समाजसेवा र व्यापार
केही फरक देखिएन ।

अहँ ! केही फरक देखिएन
सुकिला र मैला मनहरु
परिश्रमबाट आएको ज्याला
र कमिसनबाट आएको नगद
कतै फरक भएन ।

तिम्रो बजारबाट किनेको चस्माबाट
कालो र सेतो रङ्ग
उस्तैउस्तै देखियो
काहीं केही छुट्टिएन ।

अब म ,
तिम्रो बजारबाट किनेको चस्माबाट पुरै मुक्त हुन चाहन्छु ,
नयाँ किन्न सकिन भने पनि
तिम्रो बजारबाट किनेको चस्मा
ढुँगामा किचेर
टुक्राटुक्रा पार्न चाहन्छु ।
कमसेकम खाली अाँखाले
कुनै दृष्टिभ्रम हुँदैन
म बाँकी जीवन दृष्टिभ्रममा बाँच्न चाहन्न ।

यो चस्मा बजार तिम्रो हो
यो उत्तरआधुनिक बजार
मलाई थाहा छ ,
मैले अर्कै बजार खोज्नुछ
तिम्रो बजारबाट किनेको चस्माबाट
जे हेरे पनि भ्रमैभ्रम देखिन्छ ।

तिम्रो बजारबाट किनेको चस्माबाट
अहँ ! मैले हेर्न खोजिरहेको त्यस्तो केही पनि देखिएन
पूर्वबाट उदाउन खोजीरहेको सूर्य पनि देखिएन
अहँ ! केही पनि देखिएन
हिलोमा फूल्न प्रतिस्पर्धा गरिरहेका कमलका फूलहरु पनि देखिएनन ।

देखियोस न ,यो चस्मा लगाएपछि
हाँसीहाँसी झोला बोकेर बिद्यालय गएका बच्चाहरु
देखियोस न , क्लबभित्र ठुलो स्वर निकालेर हाँसीरहेका ज्येष्ठ नागरिकहरू
निरन्तर सुनियोस उनीहरुको हाँसोको गुन्जन
तिम्रो बजारबाट किनेको चस्माबाट
अहँ ! त्यस्तो केही पनि देखिएन ।

तिम्रो बजारबाट किनेको चस्माबाट
म तुरुन्तै मुक्ति चाहन्छु ।

प्रश्नहरुको बाढी - मातृका पोखरेल

भूमिगत अक्षरहरु लेखिएको
रोल्पामा भेटिएको डायरी कसको हो ?
कसको हो ?
निबबाट बग्दै गरेको आलो मसीसहितको
रुकुममा भेटिएको रातो कलम ?

कसले छाडेर गएछ राजधानी ?
सपनाहरू थुनिएको पुरानो ट्याङ्का सिन्धुलीको गाउँमा ।
गरिबी पसिनाले धोएको सुट लगाएर
राजनीति गर्नु जोगी हुनलाई होइन भन्दै
जनअदालतको इजलासमा
भरखरैमात्र कसले गरिरहेछ बहस ?

सगरमाथा चढ्ने कुरा गर्दै
कसले तापिरहेछ चौरमा घाम ?
पहेँलो बस्त्र ओढेर मण्डपमा
कसले कोट्याइरहेछ सिन्काले दाँत ?

प्रश्नहरु बग्रेल्ती छन् सडकमा
प्रश्नहरु बाढी बनेर आउने हल्ला आइरहेको छ ,
प्रश्नहरूको बाढी पसेपछि
के होला हाम्रो बस्तीमा ?
हाम्रो शहरमा ?

कौतुहलताका अाँखाहरु फालेर
म प्रश्नहरुको बाढी पर्खिरहेको छु ।
मान्छेहरूले भन्न छाडेका छैनन्
प्रश्नहरुको बाढी
पानीको बाढीभन्दा शक्तिशाली हुन्छ ।
000

नक्कली हावा - मातृका पोखरेल

नक्कली हावाले
किन पठाईरहेको छ
आँधी आउने  हल्ला 
र बगाईरहेको छ तातो हावा । 

कस्तै गर्मीमा पनि
छालाले स्पर्ष गर्दैन
चिसो बतासको स्वाद
नाकका पोराहरूमा
कुनै सुगन्ध आउदैन माटोको

यो तातो हावामा मच्छरहरू हराउन जरुरी थिएन 
हराएन पनि , 
बच्चाहरुको शरिरमा घमौरा  हराउन जरुरी थिएन 
हराएन पनि ,
खेतबारीमा काम गरिरहेका मानिसहरुको 
पसिना ओवाउन जरुरी थिएन 
ओवाएन पनि, 
कसले कहाँ बाट र किन पठाइरहेछ 
यो नक्कली तातो हावा 
हिजो आज सबै चौतारोहरुमा 
चिया पसलहरुमा 
निधार खुम्च्याएर  
यही कुरा सोचीरहेका छन् मानिसहरू ।

हावा त् आखिर सल्लाघारी छिचोलेरै आएको थियो
ठुलठुला अक्करहरु नाघेरै आएको थियो
हिमालका चिसा भन्ज्यांगहरु छिचोलेरै आएको थियो
उ आउने सूचना
ठुलै हल्ला बनेर आएकै थियो।

हल्ला त्,
गाउँ हुँदै  सहर गएकै हो
जसको केही उड्नु थिएन / उडाउनु पनि थिएन
तिनीहरु स्वागत  गर्न बसेकै हुन्
हुण्डरीले जसका केही टपरा/ दुनाहरु उडाउदै थियो
तिनीहरु बिरोधमा बसेकै हुन्

आँधी / हुण्डरीले केही नउडाए पछि
बिरोधमा बसेकाहरु
सारै खुसीछन् यतिबेला,
आँधी / हुण्डरीले केही नउडाए पछि
स्वागतमा बसेकाहरु 
सारै दुखीछन् यतिबेला,

नक्कली हावाले
किन पठाईरहेको छ
आँधी आउने  हल्ला 
र बगाईरहेको छ तातो हावा । 

टर्चलाइट र सपना - मातृका पोखरेल

हिजोआज गाउँमा
एउटा खवर बरोबर आइरहेछ
कमरेड कंचनको टर्चलाइट हराएको खबर
हामी यतिबेला
चिन्तामग्न भएर
कमरेड कंचनको
हराएको टर्चलाइटको कुरा गरिरहेका छौं ।
***
हाम्रो गाउँ
उही तिमीले देखेजस्तै,
उही तिमीले भोगेजस्तै,
उस्तै पुरानो छ,
हामी गाउँका मान्छेहरु
यो ढल्किंदै गएको रातमा
अलिकति झिक्रा बटुलेर
चिसो रात काट्ने बहानामा
हामी सवैले माया गरेको
कमरेड कञ्चनको
उही पुरानो हराएको टर्चलाइटको कुरा गर्छौं
चिन्तामग्न भएर कुरा गछौं ।
***
कहिले अगेनाको डिलमा बसेर
कहिले सिकुवामा बसेर
कहिले बारीको कान्लातिरै बसेर
हामी त्यही पुरानो टर्चलाइटको कुरा गर्छौं
हामी अझै माया गर्दैछौं त्यो टर्चलाइटलई
जब कमरेड कञ्चन ! त्यो टर्चलाइट बाल्थे
र मध्यराततिर
हाम्रो जस्केलो ढक्ढक्याउथे,
हामी गरिबी पोतिएको मझेरीमा
जून उदाएको देख्थ्यौं,
कसले चो¥यो होला ?
कमरेड कञ्चनको टर्चलाइट!
कसले चो¥यो होला?
हाम्रो मझेरको प्यारो जून !
***

हामीले हाम्रो गाउँबाट
एउटा खबर पठाएकाछौं शहरमा,
कमरेड कञ्चनलाई,
हामी हाम्रा थैलीहरु निचोरेर
चन्दा बटुल्न तयार छौं,
कमरेड कञ्चन !
तपाईं फेरी एउटा टर्च किन्नुस,
अझै खतरनाक छ अँध्यारो रात
हामी फेरी हाम्रा टपरीहरुको
निम्तो गाँस काट्न तयार छौं,
आततायी बन्न तयार छ अँध्यारो रात,
त्यही टर्चलाइटको उज्यालोमा
हामी सगरमाथा चढ्न आतुर छौं
हामी यतिवेला झनै चिन्तामग्न छौं
कमरेड कञ्चन !
तपाईंले उज्यालोको सपना
देख्न छाडेको खबर आइरहेछ गाउँमा
हराएको टर्चलाइट सम्झेर,
कमरेड कञ्चन !
तपाईको अनुहारमा कुनै कालो बादल देखिएन,
यस्तै खबर आइरहेछ गाउँमा
आज हामी झनै चिन्तामग्न छौं ।

***
सपनाहरु हराएपछि
बेग्लै हुँदोरहेछ मान्छेहरुको अनुहार ।

                         *

जंगबहादुर - मातृका पोखरेल

यतिबेला कसैले नपढे हुन्छ
जंगबहादुर मरेको झुठो इतिहास।

जंगबहादुर प्रत्येक अखबारहरुमार्फत
टेलिभिजनहरुमार्फत
हाम्रालागि प्रत्येक दिन
आदेशहरु जारी गरिरहेकाछन् ।
प्रत्येक दिन हामी सबै
जंगबहादुरको आदेश
छातीमा टाँगेर हिडिरहेका छौँ ।

आफ्नो प्रिय घोडा चढेर
प्रत्येक दिन जंग बहादुर
उही सान सौगातका साथ
उसैगरी आफ्नो सवारी चलाउछन
राजधानीका सडकहरुमा ।

जंग बहादुर संगसंगै
उनको पुरानो घोडा पनि जिवित छ
बालबच्चा बुढापाका सबैले देख्नेगरी
हिन्हिनाउदै कराउछ पहिल्यैजसरी ।
जंग बहादुर सवार घोडा
हाम्रा पू्र्खाहरु कोपरेका दाँतहरु बोकेर
सान सौगातका साथ हिडिरहेकै छ हाम्रो बस्तीमा ।

जंगबहादुरको घोडा
जब हिन्हिनाउछ बस्तीको छाती कोतरेर
त्यसबेला देखिन्छन उसका तरुण दाँतहरु
उसका दाँतहरु देखेर
बुढापाकाहरु आतंकित हुन्छन्
दुध चुस्दै गरेका अबोध बच्चाहरु एक्कासी चिच्याउछन
युवतीहरू कोकोहोलो मच्चाउदै रुन्छन् ।
र पुरै बस्ती भयग्रस्त बन्छ ।

एउटा जंगबहादुर मरेको कथा
खुबै घोकेको थिएँ इतिहासमा मैले
परिक्षामा पास गर्न पनि घोकेको थिएँ
अहिले आफैँलाई गलत लागिरहेको छ
जंग बहादुर मरेको इतिहास
आफैले घोकेको एउटा झुठो इतिहास ।

हामी सबै जंगबहादुरहरुबाट घेरिएका छौँ
जताततै सडकमा ,
सरकारी कार्यालयहरुमा
नीति निर्माणका तहहरुमा
पार्टीको पोलिटव्युरो र स्थायी समितिहरुमा
कहाँ छैनन् जंग बहादुरहरु ?
जंग बहादुर मरेको झुठो इतिहास
अझै घोकी रहेका छन् बच्चाहरु
बिध्यालय र कलेजका बिद्यार्थीहरु
पढाइरहेका छन् शिक्षक र प्राध्यापकहरु ।

स्वयं जंगबहादुर
बिद्यालय पुगेर
बिश्वबिधालय पुगेर
हाम्रा गुरुहरुलाई
अझै दबाब दिइरहेका छन्
र पढाउन भनिरहेका छन्
आफू मरेको झुठो इतिहास ।

दाँत पनि नझरेको तरुण जंगबहादुरलाई बोकेर
जंगबहादुरको तरुण घोडा
मेरो प्रिय पर्व गणतन्त्र दिवसलाई
टुडिखेलबाट ठुलोठुलो स्वरमा ललकारिरहन्छ
म यतिबेला सबैभन्दा खतरनाक सपना देखिरहेको छु ।

एउटा दुर्ग फेरि बनाउनु छ
र त्यहाँ उभिएर फेरि गर्नु छ
जंगबहादुरको मृत्यु घोषणा ।

यतिबेला कसैले नपढे हुन्छ
जंगबहादुर मरेको झुठो इतिहास ।

नरेश शाक्यका आँखा - मातृका पोखरेल

अचेल नरेश शाक्यलाई बानी परिसकेको छ 
एकान्तमा बसेर हेर्न 
सपनाहरूको सामुहिक आत्महत्या। 

किशोर उमेरमैं 
उनले पहाडको सपना देखे 
पहाड चढ्न तम्सिए 
सगरमाथाको सपना देखे 
सगरमाथा चढ्न तम्सिए 
सपनामा चन्द्रमा देखे 
चन्द्रमा छुन तम्सिए 
महासागर देखे सपनामा 
त्यो पनि तर्न तम्सिए । 

यात्राको थालनी 
हरियो दुबोमै टेकेर गरेका थिए उनले 
हिड्दैहिड्दै जाँदा 
भेटिदै गयो मरूभूमि 
अब पछि फर्कने ठाउँ पनि छैन 
अघि हिड्ने ठाउँ पनि छैन 
उनलाई राम्रैसँग थाहा छ 
सत्ता हिड्ने राजमार्ग 
र आफू हिड्ने गोरेटो 
कहिले भेट नहुने बिपरित दिसामा छन् । 

बुढो माकुरो र नरेश शाक्य 
यो महानगरको एउटा छिडीमा 
अचेल सँगसँगै बस्छन 
उनलाई हिजोआज 
माकुराको माउलाई 
बच्चाहरुले खाइरहेको दृश्य 
खुबै मन पर्न थालेको छ । 

आत्महत्या मानिसहरुले मात्र गर्दैनन् 
सपनाहरुले पनि गर्छन 
अचेल नरेश शाक्य अनौठो नमानिकन हेर्छन 
प्रत्येक दिन / प्रत्येक रात 
सपनाहरूको लामो लश्करको दृश्य 
भीरबाट सामुहिक आत्महत्या गरिरहेको। 

अचेल नरेश शाक्यलाई बानी परिसकेको छ 
एकान्तमा बसेर हेर्न 
सपनाहरूको सामुहिक आत्महत्या।

उपाध्याय बाजेको मम पसल - मातृका पोखरेल

यतिबेला सहरमा लोकप्रिय छ
उपाध्याय बाजेको मम पसल ।

शहरभरि हल्लैहल्ला छ
त्यहाँ सफा मासुको मम पाइन्छ
उपाध्याय बाजे,
आफू स्वयम्पाक्य छन्
धोतिपाटा फेरेरै
काँधमा झुण्ड्याएको जनै देखाउँदै
प्लास्टिकको पोकामा
बजारबाट खसीको मासु लिएर आउँछन्
हामी उनलाई चिनेका जजमानहरु
कतै बाटामा भेटियौँ भने
‘के गर्ने ? पापीपेटको सवाल हो’
स्पष्टिकरण दिन छाडेका छैनन् ।

खाद्य–अनुसन्धान–विभागले
धेरैतिर छापा मा¥यो
मम पसलहरुमा
भट्टी पसलहरुमा
ठूलाठूला गोदामहरुमा
तर कहिल्यै छापा मारिएन
उपाध्याय बाजेको मम पसल
बाजेको धोती–पाटा र जनैप्रति
विभाग पनि विश्वस्त छ ।

विचरा बाजे,
सहरमा आएर धेरै हण्डर खाए
पहाडको गाउँमा जानेको पेसा
कर्मकाण्डीय कामहरु खोजे
त्यो पेसाले राम्ररी पेट पाल्न सकेनन्
सहरका आफन्तहरुसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सकेनन्
त्यसपछि धेरै सोचेर सुरु गरे
यो महानगरको एउटा गल्लीमा
सफा र स्वस्थ भएको ठूलो विज्ञापन गरेर
खसीको शुद्ध मासुबाट बनेको मम पाइने
सहरको एकमात्र शानदार पसल ।

उपाध्याय बाजेले
आफ्नो मम पसलमा
उही पुरानो दराज राखेका छन्
त्यहाँ उनका उनै पुराना किताबहरु छन्
रुद्रीका किताबहरु
चण्डीका किताबहरु
ज्योतिषशास्त्रका किताबहरु
मम पसलका ग्राहकहरु
ती किताबहरु हेरेर
मम अझ सफा र सुग्घर भएको ठानिरहेका छन् ।

एकदिन उपाध्याय बाजेले
मलाई खुसुक्क भने –
बाबु ! मटन मम भन्दा
बफ र चिकेन ममबाट
नाफा बढी हुँदोरहेछ
फेरि उनले मुस्कुराउँदै मलाई भने –
अब यो पसलमा
अङ्ग्रेजी सालको नयाँ वर्षदेखि
बफ र चिकेन मम पनि पाइन्छ ।

उपाध्याय बाजेको मम पसलमा
हिजोदेखि नयाँ विज्ञापन झुण्डिएको छ
भोलि नयाँ अङ्ग्रेजी सालको नयाँ वर्षदेखि
बफ र चिकेन मम पनि पाइन्छ
स्वस्थ र सफा ममका पारखीहरु
उपाध्याय बाजेको नयाँ विज्ञापनबाट
हिजो आज धेरै खुसी देखिएका छन् ।

यतिबेला सहरमा लोकप्रिय छ
उपाध्याय बाजेको मम पसल ।